Wat sou 'n besoek aan Montepulcano in Toskane wees sonder Chianti Classico? Parma en ham is een. Bologna is sinoniem met tortellini.

Kulinêre toere is 'n knap manier om 'n voorliefde vir kos en reis te kombineer. So kan jy 'n vreemde wêrelddeel sien, aan kenmerkende geregte uit die streek smul en selfs leer hoe om dit te berei.

Dié toere floreer op die internet, en Italië is 'n paradys vir resepteboeklesers.

Die beskrywing van cookitaly.com se toere maak dié webblad al 'n besoek werd. Die plaashuis-kookkursusse in die pragtige, ommuurde Toskaanse dorpie Lucca sal jou mond laat water terwyl jy die webwerf verken. Klik op gedroogde sampioene, geroomde pecorino-kaas en torta Garfagnina 'n koek met lemoene en versuikerde suurlemoenskil versier.

Of bly in 'n villa tussen Florence en Siëna. Toer daarvandaan na wyn-, olyf- en kaasmakers. Lê smiddae langs die villa se swembad. Kuier oor 'n fles wyn langs 'n 15de-eeuse palazzo.

Die webblad van theinternationalkitchen.com meld meer as 40 verskillende kulinêre reise, waaronder skole in Genua, op die oewer van die meer Como, en aan die Amalfi-kus. Daar is ook fiets-en-kook-toere na Bordeaux en Provence.

Toerleiers soos John Wilson, die eienaar van die culinaryvacationsinc.com, is 'n sjef van die hoogaangeskrewe Culinary Institute of America.

Loer ook gerus by culinarytours.net wat toere na Thailand, Spanje en Nieu-Seeland bied.

j f

'n Italiaanse deli met puik kase, salami's, olywe, tamaties en wyne waarvoor Italië so bekend is

Nijmege.  Velorama, die Nederlandse Nasionale Fietsmuseum, het 'n byna twee eeu oue fiets ryker geword.

Wat die nuwe aanwins waardevol maak is die ouderdom en goeie toestand daarvan.

Die ``draisine'' oftewel ``hobbyhorse'' was vir dekades op 'n solder in Orleans in Frankryk vergete.

'n Inskripsie lees dat I.I. Lippe dié houtfiets in 1818 gebou het. Van Lippe is weinig bekend, maar dis seker dat hy 'n presiese kopié wou maak van die loopfiets waarmee die Duitser Freiherr Karl von Drais aan die begin van die 19de eeu die wêreld probeer verower het.

Op die draisine is gery deur met die voet teen die grond te stoot. Van pedale was in 1817 nog nie sprake nie.

By die Velorama-museum bied 250 outentieke veteraanfietse 'n blik op die evolusie van die fiets as vervoermiddel.

Die museum is in 1981 geopen in 'n ou gebou langs die besige waterfront van Nijmegen. Dit is geskoei op 'n private versameling veteraan- en moderne fietse van mnr. Gertjan Moed, die stigter.

Vir meer oor die fiets as kultuurerfenis kan die Velorama (Waalkade 107) in Nijmegen sewe dae per week tussen 11 vm. en 5 nm. besoek word. 

j f

Die Alte Nationalgalerie (Ou Nasionale Kunsmuseum) hier is onlangs teen 'n bedrag van DM 133,5 miljoen (sowat R400 miljoen) gerestoureer

Dié museum, wat uit die vroeë negentiende eeu dateer, is in 'n Klassissistiese styl gebou en is geleë op 'n eiland in die Spree wat deur die ooste van Berlyn vloei.

Verskeie ander vooraanstaande museums is ook omtrent in dié tyd op die eiland gebou en kry nou dringende ``gesigsontrimpelings''.

Die voltooiingsdatum vir die Neues Museum (1855) is 2005, en die Bodemuseum (1940) wat op Unesco se Wêrelderfenislys verskyn, heropen in 2004.

Ontstellend egter is dat Berlyn se finansiële verknorsing nou die wêreldkultuurerfenis van dié Duitse hoofstad bedreig. In die vorige belastingjaar was daar 'n tekort van DM 305 miljoen mark. Boonop leef 10 % van die Berlyners onder die armoedegrens en is wanadministrasie g'n geheim hier nie. Daarby word die regerende Christen-Demokrate se verhouding met die Sosiaal-Demokrate gekenmerk deur vriendskapspolitiek en korrupsie. Dit het byvoorbeeld maande geduur om tot 'n besluit te kom oor die datum van die Love Parade, die reusagtige tegno-karnaval waarheen Europeërs van oral stroom.

Dat Berlyn nogtans daarin geslaag het om 'n positiewe beeld te bou, is eintlik 'n wonderwerk.

Terwyl die restourasie van die museums deel vorm van 'n program om die stad tot sy glorie van vóór die Tweede Wêreldoorlog te herstel, is daar eenvoudig nie meer geld vir die opknapping van die bekende Museum-eiland nie.

Die koste van dié projek, wat deur kanselier Gerhard Schröder onderskryf word, word op DM 2 miljard geraam.

Jaarliks betaal die stad, sowel as die Duitse regering, DM 100 miljoen hiervoor. Een kwart van die Berlynse bydrae gaan van aanstaande jaar af deur die Europese Unie in Brussel geskenk word.

Die Berlyners sukkel egter om met hul verpligte bydrae by te hou. Daar is reeds 'n tekort van DM 55 miljoen en opknappingswerk dreig om tot stilstand te kom. Nou is 'n beroep op die Duitse regering gedoen om dié tekort aan te vul, maar die staat is nie juis gewillig nie.

Terwyl die stad nog verdeeld was, het Berlyn enorme subsidies van die Weste ontvang, maar sedert eenwording het dit aansienlik afgeneem. Die staat het ook al talle kulturele take van Berlyn oorgeneem, soos die beheer van die Joodse museum.

Dis egter nie net aan die museums wat gewerskaf word nie. Die Volkskammer, waar die Oos-Duitse Parlement in 1976 in die asbesgevulde Republiekspaleis oorkant Marx-Engels Platz bymekaargekom het, word ook nou gesloop.

Gelukkig is die Pergamon-museum darem nog oop. Dié museum herinner aan die oud-heerskappy van Duitse vakkunde oor antieke beskawings van die (Midde-)Ooste. Die versameling is indrukwekkend en sluit vondste van die Babiloniese, Arabiese en Chinese kulture in.

j f

Om plek te spaar word tuin gemaak op woonstelle se dakke in Amstelveen, 'n voorstad van Amsterdam.

Den Haag - Nederlandse boere verloor vinnig die stryd om ruimte, blyk uit 'n opname van die ministerie van ruimtelike ordening.

Dié ministerie beraam dat Nederlandse boere in die komende 30 jaar 475 000 ha landbougrond aan huisvesting, paaie, damme, natuurbewaring en fabrieke sal afstaan.

Dit is 10% van totale Nederlandse grondgebied. Die grondtekort is so 'n gevoelige onderwerp in Zeeland dat ``ontpoldering'' weer onder die loep is. Vanweë stygings in grondwaarde, stygende koste en lae pryse vir hul produkte loon dit talle landbouers om hul grond te verkoop.

In die eerste helfte van 2000 het landbougrond gemiddeld 23% duurder geword, terwyl dit in die vorige jaar 18% was. Gemiddeld sou jy vir 'n hektaar grond in Nederland verlede jaar 75 700 gulde (sowat R250 000) moes opdok. Dit is 25 000 gulde meer as in 1998. In byna die helfte van die landbougebiede is die gemiddelde prys tussen 90 000 en 100 000 gulde.

Die grootste styging (50%) was in die Ijsselmeerpolders. Die vrugbare bodem maak dié polders uiters geskik vir boere wat elders hul grond verkoop en nuwe eiendom aanskaf.

Daar is wel nog grond vir landbou-uitbreiding beskikbaar, maar hoofsaaklik in die suidweste en die noorde, soos die Fries-eilande waar die bevolkingsdigtheid van die laagste is. Die regering oorweeg dit boonop om groen gebiede te bevorder deur net ontwikkeling voor te staan in gebiede wat reeds stedelik is of naby spoorwegstasies en hoofwegverbindings. Die regering stel die uitbreiding van nasionale parke voor, wat die opkoop van plase tot gevolg sal hê.

j f

Tydens 'n Europese kuier het ek en my kleinneef, Jesper Friis van München, Innsbruck besoek om dié Oostenrykse dorp te sien wat reeds twee keer die Olimpiese Winterspele aangebied het.

Vroegmiddag het ons daar klaar ons draaie geloop en op pad terug was dit besluittyd in die Italiaanse dorp Merano: 'n bergpas of die vinnige, maar minder mooi Autostrada-hoofweg oor Bolzano.

``Ons het op die pas besluit, maar min het ons geweet dit sou langer as vyf uur duur om die Jaufenpas van net 37 km oor te steek.''

Waar die pas begin, is 'n bord dat die Jaufen saans gesluit is. Dit was omstreeks vieruur die middag met minstens drie uur daglig oor.

Spoedig was dit duidelik dat dié paadjie nie aan te beveel is vir diegene wat maklik karsiek word of hoogtevrees het nie. Aan talle van die S-draaie is daar afgronde honderde meters hoog. Tog is daar telkens geen muurtjie of reling langs die pad nie.

So 1 000 m bo seevlak het die wind onweerswolke die berg af geblaas en gou was daar niks meer te sien van die onvergeetlike uitsigte langs die loodregte hellings af nie.

Die pad het skaatsglad geword nadat sneeu begin val het. Om nie bergaf te ski nie, moes ons voortkruie met 'n slakkegang. Omdraai was moeilik. Die pad is so smal dat motors skaars kan verbysteek.

Omdat geen motor van voor af gekom het nie, het ons besluit om om te draai. Waar ons nog enkele minute gelede verbygery het, het die wind intussen 'n duin sneeu van 'n hang af geblaas nes die wind duine in die Namib verskuif.

Die enigste uitweg was om weer om te draai. Die teervlak was nie meer sigbaar nie.  Dit was deur 'n vasgeperste yslaag bedek.  Aan albei kante van die pad was mure sneeu by die 3 m hoog. Maande se sneeulae het in wit, bruin en blou weerkaats.

'n Paar keer moes ons spoed vermeerder, anders sit jy vas in die sneeu, wat deur die wind op die pad gewaai is. Sou ons vassit, sou dit 'n hele nag op Europa se hoogste bergreeks beteken, en dit in 'n yskoue kar.

Boonop kon Jesper nie sy selfoon die oggend voor ons vertrek laai nie. Sy sellaaier was in sy kantoor. Dus was die battery reeds pap.

En toe was die kruin (2 094 m) daar byna twee keer so hoog soos Tafelberg!

Af was geensins kinderspeletjies nie, maar minstens was die wete daar dat ons oor die helfte is.  Aan hierdie kant van die berg was die wind minder woes.  Onder gekom, sou dit blyk dat die pas wel aan hierdie kant gesluit was daarom dat daar geen motors van voor af gekom het nie.

Gelukkig dat Jesper 'n sterk motor gehad het en dat hy 'n vaardige bestuurder is. Ook het die motor nog bande aangehad vir winterweer en ons is net betyds deur die pas voordat meer sneeu sou rondwaai.

Die verligting was groot toe ons laatnag in Sterzing in 'n gastehuis aansit vir 'n regte, egte bord Italiaanse spaghetti bolognaise.

j f

 
In die jaar wat die bekende Rijksmuseum in Amsterdam sy 200ste verjaardag vier, staan dit op die drumpel van 'n omvangryke verbouing- en restourasieprojek.  Die Rijksmuseun, geopen as die Nasionale Kunsgalerij, is sedert 1885 in die huidige gebou wat bekend is om sy dekoratiewe werk, sale en tuine.

Deur die jare het miljoene mense, jonk en oud, afkomstig uit die ganse wêreld, die gebou, ontwerp deur Pierre Cuypers, besoek, maar ná 115 jaar is modernisering en opknappingswerk dringend nodig. Die museum het tans heelwat tekortkomings.

Weens 'n ruimtegebrek is binnehowe oor die jare toegebou. Die gevolg: 'n doolhof waaruit lig en lug geweer is. Cuypers se plan is in sy wese aangetas. Die huidige gebou is nie ontwerp vir die enorme stroom besoekers wat deur twee nou ingange toegang verkry nie.

Ook wil die museumbesoeker nie slegs 'n pragtige kunsversameling bekyk nie, maar in 'n goeie restaurant eet en in 'n moderne winkel koop. 

Die museum voldoen ook nie aan die wetlike vereistes ten opsigte van toeganklikheid vir gestremdes, brandveiligheid en klimaatbeheer nie.

Die vernaamste vertrekpunte van die opknappingsprojek is ``verder met Cuypers'' en dat besoekers beter diens moet kry. Cuypers se oorspronklike argitektoniese konsep sal so ver moontlik in ere herstel word. Tegelykertyd word die gebou aangepas by die eise van die 21ste eeu.

Die koste van die Nieuwe Rijksmuseum-projek word op sowat 445 miljoen gulde (R1,6 miljard) geraam. Selfs in Nederlandse terme is dit 'n ongewoon groot kultuurprojek.

Die agitekte Cruz & Ortiz van Sevilla is aangewys as die hoofargitekte.  Volgens die Rijksmuseum se amptelike webblad, www.rijksmuseum.nl, weet dié Spaanse maatskappy ``soos geen ander hoe om ou geboue 'n nuwe taal te laat praat''. Cruz & Ortiz was onder meer verantwoordelik vir talle projekte in die ou staddeel van Sevilla. Onlangse opdragte was byvoorbeeld die Spaanse paviljoen op verlede jaar se Wêreldtentoonstelling in Hannover, Duitsland, en die Maritieme Museum van Cadiz.

Die verbouing- en restourasiewerk sal einde 2003 begin en twee en 'n half jaar duur. In hierdie periode sal die bekendste stukke van die museum, waaronder Rembrandt se Nagwag, in die suidvleuel te sien wees.

j f

Weinige stad het daarin geslaag het om só ‘n onderskeidende Olimpiese-kompleks te bou as München by die drie dekades gelede.  Tog is die toekoms van dié stadion wat vir die 20ste Olimpiade gebou is allesbehalwe seker.

So het FIFA ‘n voorstel ingedien om dit te verander van atletiek- na sokkerstadion wat baie veranderings inhou waaronder ‘n hangdak en die afbreek van pawiljoene.

“‘n Uitgebreide herbouing van die stadion sal die outentieke karakter van die stadion verwoes”, lees die Heritage & Risk-verslag van die International Council on Monuments and Sites (ICOMOS) – ‘n adviesliggaam van UNESCO.  Volgens die verslag kan veranderings om dit meer multifunksioneel te maak nie uitgesluit word nie, maar so min as moontlik moet dan vanuit ‘n erfenisbeskermingsperspektief aan die stadion verander word.

Tydens ‘n onlangse besoek aan München was dit duidelik dat die inwoners verdeel is oor die kwessie.

Dure opknappingswerk is tans aan die dak nodig. Slytasie maak dit noodsaaklik dat alle neopreenverbindings op die lange duur vervang moet word.  Diegene wat nog nooit vat kon kry aan die buitengewone stadion nie, meen dit is nou net die tyd om dit te herbou.

Hierteenoor word gewys dat die stadion reeds vir verskeie doeleindes gebruik word.  So het die Pous al die Katolieke van Wes-Duitsland hier geseën, Tina Turner het gesing, Aïda is opgevoer en Davis Cup-wedstryde beslis.  In die Olimpiese Saal met plek vir 14 000 kan op een dag ‘n hondetentoonstelling plaasvind en die volgende ‘n motorwedren.   Dit word steeds gereeld gebruik na die terroriste-aanval teen Israeliese atlete tydens die 1972-Spele.

Volgens ICOMOS is die stadion een van slegs enkele voorbeelde van moderne argitektuur in die Federale Republiek van Duitsland “waarin die identiteit van ‘n vrye en demokratiese na-oorlogse Duitsland uitdrukking vind.”  En gewis is die stadion uniek.

Die dak lyk na ‘n bedoeïenetent.  Die 58 maste waaraan dit hang is so geplaas dat die krag wat uitgeoefen word op die akrielglas en die rame mekaar ophef.

Die glas moes selfreinigend wees.  Reën, sneeu en ys hou dit stof- en vuilvry.  Elke plaat is met stukke rubbers vas in een ligte metaalraam.  Hierdeur is die konstruksie nie alleen waterdig nie, maar staan ook beweging toe tydens temperatuurskommelings en storms.

Die Olimpiese Stadion het 52 448 sitplekke en 20 608 staanplekke.  Die twee reusagtige telborde bevat 48 000 gloeilampe.

Die voetbalveld word verwarm deur ‘n plastiek pypstelsel van byna 20 km wat dit heeljaar speelbaar maak.

Die twee hysers in die televisietoring pendel op en neer teen ‘n snelheid van 6,6 m per sekonde.  Aan die bo-punt is ‘n restaurant wat binne 36 minute in die rondte kan draai.  Van hier is ‘n uistekende uitsig oor die Olimpiese Park, München en die Alpe.

Die Olimpiese Park was nie vir die stad München ‘n windeier nie.  Ses jaar na die bou daarvan het die stad die deel wat hul verskuldig was afbetaal en was hul eienaar van ‘n sportkompleks wat hul deur vele andere stede met jaloesie bejeën sou word.

Of dit egter nog gaan lyk oor 'n paar jaar soos ons dit nou ken hang 'n vraagteken

Die spinnekopwebdak van die Olimpiese Stadion gesien vanaf die Olimpiese-toring (287 m). Danksy die daksisteem word grotere en kleinere stadions met mekaar verbind waardeur ‘n samehangende geheel tot stand kom. 

---

j f