By ‘n vleistoonbank in Dijon lê langs lamtjops en salami’s ander Galliese rykdom.
Só is daar stringe wit ingewande, beesbeenmurg en vleis gepreserveer met eendvet.
“Om soos steak te braai,” lees ‘n aanwysing by die orgaan wat meestal met liefde geassosieer word. Buiten hierdie hart van die vark lê sy voete, keel, ore en tepels gereed vir verkoop. 
Die brein van ‘n bees lyk soos ‘n anatomiemodel.
Die snoet van ‘n os is deel van ‘n kouevleisslaai.
“Dít is Dijon,” het M.F.K. Fisher geskryf, “wat die Boergondiërs versekerd en met veel teëstribbeling “die gastronomiese hoofstad van die wêreld” noem.”
Nietemin is die kos (wat soms beter is om nie te weet wat dit is nie) sonder twyfel elke sent werd. Selfs ‘n doodgewone toebroodjie of koue hoenderboudjie is ‘n feesmaal. 
Waarom?  Ek wens ek weet, maar bydraende faktore is verseker die liefde waarmee die kos gemaak word en dat die produkte direk van die landerye kom.  
Die lewe in Boergondië kom rustig voor. Anders as te verwagte.  Dis immers van hier wat magtige hertogte die septer geswaai het oor groot dele van Wes-Europa.  Dan is daar ook die naam Bourgogne (in Frans) wat oraloor geassosieer word met duur, gekoesterde wyn. 
‘n Vinniger lewenspas sou jy verwag, maar soos ons kelner opmerk:  “Hier verwys life in the fast lane uitsluitend na die A6-snelweg. Nét hierop word daar gejaag na Parys noordwes van hier.”
Ons eet by die Restaurant de la Porte Guillaume in die Hotel du Nord.  Vir tipiese Boergondiese kos het gidsboeke en inwoners ons keer op keer daarheen verwys.
Geen botter word met die brood bedien nie.  In plek daarvan is daar ‘n piepkleine potjie mosterd op die tafel.  Sedert die 14de eeu is Dijon, die hoofstad van Boergondië, die mosterdstad van die wêreld.
Ons drink cassis, ‘n gewilde aptytsnapsie van swartbessie-likeur wat dikwels gemeng word met witwyn.
Terwyl reuse slakke aan ons bedien word, sit ‘n man met ‘n Engelse reisgids oor Frankryk langs ons aan.
Die kelner is skynbaar geïrriteerd met dié vent wat – anders as wat hier verwag word –onintelligent oor die spyskaart uitvra.
 Met sy bestelling geplaas neem hy ‘n stuk brood en raap die potjie mosterd nader.  Met mildelike hale smeer hy daarvan op die brood.
Hy neem ‘n hap.
Vir ‘n oomblik sit hy doodstil asof hy moet proe of sy smaakkliere hom nie kul nie.
Die arme man se mond brand dat dit bars!
En met betraande oë vra hy kortasem die kelner om tog blitsig vir hom net ‘n glas water te bring.

j f

Ek lê op die naat van my rug wagtend dat die son die nodig brons bring.  
‘n Swembad is byderhand om die hitte af te was.  Die water is blinkblou.   My vriend se maag gedefinieerd.
Hier in die agterplaas begin die vye lyf kry. 
‘n Swerm voëls gaan sit asof in harmonie op die takke van ‘n peperboom.  
Dis drie-uur se koers.  ‘n Loom Saterdagmiddag wag. 
Iewers kraai ‘n haan.  Die kerkklok lui.  ‘n Motor ry verby.
Wat in die volgende breukdele van ‘n sekond gebeur het, kan ek jou vandag – drie maande later en by die R20 000 verder – steeds tot die einste detail vertel.
My vriend verskuif die kampstoeltjie met die x-pote waarop hy sit. 
Die een poot glip uit die gleuf wat dit stut.  
Die stoel vou inmekaar.
Hy daarop.
Sy vinger daarin.
Vasgeklem.  Soos ‘n guillotinelem wat geval het.  Gekerf soos biltong. 
“Dis erg, Jens!” onthou ek hom paniekerig uitroep.  “Dit ís erg!”
Die vingerafdruk van sy regterhandse wysvinger is heeltemal losgeruk. Dit hang net aan ‘n stukkie vel.  Daar’s bloed.  Die pappery dril soos ‘n oester.  
Leuenend teen die muur probeer hy staande bly.  Hy wieg.  Sy wêreld tol.  Ek gryp toe hy val.
Té veel.  Té vinnig. ‘n Kortsluiting in die brein, besef ek nou. Om sin te maak het die liggaam ‘n ekstra asemteug nodig.  Maar my eerste gedagte tóé:  Haal hy nog asem?  Klop sy hart?
Die baas van die plaas is nie tuis, maar die huishoudster hoor my roep.  
Om te verduidelik is nie nodig nie.  Met die sien, snap die arme Sotho-vrou die erns.
Sy soek verbouereerd, gillend na die dokter se nommer, maar vind dit genadiglik gou.
Die dokter sal ons by die hospitaaltjie ontmoet. 
Die verpleegsters verroer nie ‘n vinger toe hul ons sien.  Die bloed kol op die vloer, maar hul is min geskeel.   Om hulle koffiebreuk te ontwrig duld hul nie.
Dis eers toe ek hard vra:  “Waar kan hy lê totdat die dokter kom?”, dat een ons na ‘n bed neem.
Om ‘n lang storie kort te maak: sewentien steke later, ‘n operasie in Johannesburg deur ‘n plastiese chirurg, en ‘n weefseloorplanting vanaf sy heup hoop ons dat my argiteksvriend nie die gebruik van sy vinger sal verloor nie.  
Só ernstig is dit gelukkig nie dat genesing in amputasie lê nie.  Tog wil die gevoel nie terugkom nie en om de dood wil die vinger buig.  Om ‘n potlood normaal vas te hou is ‘n onbegonne taak – vir ‘n argitek uiteraard ‘n erge las.
As daar ‘n les is wat ek geleer het uit hierdie petalje is dit om áltyd te weet waar jy ‘n dokter kan vind as jy iewers uitspan. 
‘n Goeie mediese fonds is ook ‘n móét.  Net dwase steek landsgrense oor sonder behoorlike mediese versekering.  As jy baie reis is jy net gelukkig as jy dit nié nodig kry nie.
Maar dit is ook omtrent nou maar die voorsorg wat jy kan tref.  
Iemand het eens gesê dis een van die grootste seëninge van menswees dat ons nie weet wat die toekoms inhou nie.  Dié wete sou ons van ons koppe kon dryf.  Nietemin bly dit ironies vir my dat ons blymoedig moet bly lééf terwyl die sekondes tik ... 
Tik todat jou lewe eensklaps grou word.  Enige plek.  Enige tyd.  Maar veral op vakansies.

j f

 
Enigeen wat al winters probeer plek kry het in die Kruger-wildtuin sal getuig: maklik is dit nie. Vir die res van die jaar is die kanse beter, want baie wil dan glad nie hierheen gaan nie. Té warm, sê hulle. 
In die lente, herfs en selfs somer hoef ‘n ongemaklike hitte egter nie te veel te pla nie. Lugverkoeling in rondawels is algemeen. As jou motor nie ‘n lugverkoeler het nie is dit altyd moontlik om met dagbreek en laatmiddag draaie te ry, eerder as wanneer die skaduwees regop staan.
Oktober tot Maart is die kamphekke reeds teen 05:30 oop. As die son begin steek teen 11:00 kan jy al menige rooibok, buffel en dalk selfs renoster gesien het. Dieselfde geld laatmiddag, want die hekke sluit eers om 18:30 – teenoor die 17:30 winters.
Om die hitte af te was is daar onder meer swembaddens in Shingwedzi, Berg-en-Dal, Mopani en Pretoriuskop. 
‘n Voordeel in die nie-winter is dat die paaie nie so stowwerig is nie, want reën is dan algemener. Ongelukkig is malaria ‘n groter probleem en wild moeiliker te sien, want hul hoef nie te drink by die groot watergate nie.
Nietemin loon dit om die Wildtuin in ‘n ander seisoen te besoek en te aanskou hoe dit dan ‘n gans ander baadjie dra as die valerige een in die winter.
Bosveld-seisoene - ‘n Riglyn vir die Seisoene in die Nasionale Krugerwildtuin (Jacana-uitgewers) gee ‘n blik op hoe seisoene die Nasionale Kruger Wildtuin raak.
Dit verdeel die jaar in ses “mini-seisoene”. Watter rol veral reënval en temperatuur speel in hierdie veranderinge word beskryf en uitgebeeld.
Die opvallendste seisoenale verandering by soorgdiere in die Wildtuin, is die geboorte van hul kleintjies. Sommige diere soos rooibokke, lam oor ‘n baie kort periode – heel klein rooibokkies is gewoonlik net tussen Desember en Januarie in die wildtuin te sien. Die jong diere word in Bosveld-seisoene uitgebeeld in die maande wat hul waarskynlik te sien is.
Bosveld-seisoene kan help om voëls uit te ken aan hul seisoenale aktiwiteite. Die Diederikkie is byvoorbeeld tussen Oktober en Maart in die Wildtuin. “Soos die meeste koekoeke word hulle meer dikwels gehoor as gesien. Hulle lê eiers in die swartkeelgeelvink en bontrugwewer se nes.”
Die opvallendste seisonale veranderinge is volgens die skrywers in die plantegroei te sien.
So blom die Sekelbos net tussen Oktober en Januarie. Dis dan wanneer hierdie struik uitgeken kan word aan die pers en geel blomme wat soos Chinese lanterns lyk. Die sambokpeulbome is baie opvallend rondom September wanneer hul blomme nog voor die blare verskyn. 
Die Peulmahonie blom ietwat vroeër – tussen Julie en November. “Die wortels van hierdie boom wat algemeen in die noorde voorkom, is gebruik om bilharzia te behandel en is as ‘n gelukbringerdoepa voor ‘n jagtog gebruik.”
Sulke agtergrond feite word oor meerdere plante gegee. Van die maroela leer jy byvoorbeeld dat ‘n swanger vrou volgens oorlewering die geslag van haar baba kon bepaal deur die verpoeierde bas van ‘n maroela te eet. Die baba se geslag sou dieselfde wees as dié van die boom. (Meerdere arme moeder sou mettertyd ontnugter wees!)
Oktober en November is dit blomtyd vir die tjienkerientjee en ook die kremetart. Laasgenoemde se wit blomme word deur vlermuise snags bestuif. Interessant is dat die stam holtes vorm wat in die reënseisoen tot 400 liter water kan opvang.
Die kanse is sterk om springende boomsade elke lente in die Wildtuin te sien. Dis die werk van die springboontjiemot wat haar eiers in groen tambotiesade lê. “Wanneer die ryp saad val, probeer die larwe binne-in om die saad uit die son te beweeg en veroorsaak soms dat saad tot 3 cm hoog spring.”
En so is daar ‘n horde brokkies inligting oor wat om in watter seisoene te verwag ongeag of jy belangstel in die vingerhoedblom, gloeiwurm, rooiborsbyvreter of die groot grys boompadda.
Terloops, die Roman/Jagspinnekop is blykbaar glad nie só gevaarlik as wat ek altyd geleer is nie. Hulle het blykbaar kragtige kake waarmee insekte gevang word, maar g’n gifkliere nie “en hou ook geen gevaar vir mense in nie.”

j f

j f

Die Internasionale Studente-identiteitskaart (ISIC) word in 93 lande erken, waaronder Italië, Indonesië, Indië, Israel en die Ivoorkus. ISIC kaarthouers geniet sedert 1968 voordele soos afslag op vliegtuig-, bus- en treinkaartjies, verblyf, restaurante, intekening op koerante, besienswaardighede en vermaak. Soms kan tot 70 % bespaar word. In Suid-Afrika bied die Playhouse Company in Durban byvoorbeeld 50 % afslag en sekere toergroepe na die Krugerwildtuin 20 %. Deur jou studentekaart te toon met die aankoop van 'n Kanadese treinkaartjie kan 40 % bespaar word. Dis baie indien in ag geneem word dat sowat R6 'n enkele Kanadese dollar koop. 

Skaf die ISIC kaart aan deur na 'n reisagent te gaan of by die internasionale kantoor van 'n universiteit.  Satoer kan ook geskakel word by 012 3470600. Buiten dienstegeld word een ID-foto en 'n bewys dat jy 'n voltydse student wat ouer as 12 jaar is benodig.  Die kaart word dadelik uitgereik. Dit sal jou deel maak van 'n netwerk van meer as twee miljoen studente. In 1993 het Unesco die ISIC as die enigste outentieke internasionale studentekaart erken.

j f

As jy dit haat om in die son te verbrand terwyl taai seesand aan jou vasklou, is só 'n wegkomkans net die ding. Op die koop toe kan jy 'n vaardigheid aanleer in 'n vreemde omgewing tussen mense wat jou belangstelling deel.

Omgewings- en bewaringsgroepe het dikwels hulp nodig des te meer as die werk arbeidsintensief is. Die werksure per dag wissel, maar daar is gewoonlik genoeg vrye tyd om die omgewing te verken en genoeg te rus.

Die meeste organisasies is ook heel inskiklik oor die lengte van jou besoek, hoewel dit verkieslik is dat jy minstens 'n week bly om in die pas te kom met hoe dinge gedoen word.

Pryse wissel van R120 per jaar by Willing Workers On Organic Farms (WWOOF) tot R13 000 vir twee weke by Earthwatch in Europa (vlugte uitgesluit).

Earthwatch (www.earthwatch.org) bied egter die kans om nou saam te werk met vooraanstaande veldwetenskaplikes in sewe gebiede, waaronder kulturele diversiteit, bedreigde ekosisteme, biodiversiteit en wêreldgesondheid.

Hierdie nie-winsgewende internasionale organisasie bied 140 projekte waaronder die opneem van voëlklanke in Italië, die monitering van dolfyne aan die Spaanse kus en impakstudies in verband met toerisme op seeskilpaaie in Turkse waters.

Die National Trust (www.nationaltrust.org.uk) bied meer as 400 bewaringsvakansies per jaar by kastele, Hadrianus se Muur tot country houses. Hieronder tel die inwin van inligting oor die gewoontes van paddas en die opknapping van tipiese Engelse tuine. Die moeilikheidsgraad wissel sodat selfs bejaardes kan meedoen. Om 'n week te bly sal mens sowat R700 uit die sak jaag.

j f

Aan die anderkant laat hulle 'n bisarre klomp goed in hul kamers agter.  Volgens die tydskrif Where is al 'n wasbak (Crown Plaza, New York), kluis (Essex House, New York), ketel en teepot (Marriot County Hall, Londen) tot 'n palmboom van 2 m (Sahara, Las Vegas) weggedra.

Jy mag nie steel nie, sê die Bybel, maar selfs dié boek se dun papier is net die ding om 'n rookdingetjie mee te rol. Volgens Where is badmatjies, asbakke, gloeilampe, hangers, telefone, radio's en kunswerke teen mure gewild. Skynbaar gedra die mensdom hom in 'n oornagplek net totaal anders as tuis.

Die meeste eienaars konfronteer nie gaste as klein goedjies wegraak nie. Slegte openbare verhoudings doen besigheid nie goed nie, sê hulle. As dit egter iets kosbaars is, draai oornagplekke nie die ander wang nie.

j f

In Frankryk lê die helfte van alle hoogsnelheidslyne ter wêreld - 1286 km. Twintig jaar ná die koms van die eerste Train à Grande Vitesse (tussen Parys en Lyon) het die Franse hul voorloperstatus op dié gebied bevestig nadat pres. Jacques Chirac die TGV Med geopen het.

Daar word verwag dat 'n verdere 6 miljoen reisigers per woematrein na die Middellandse See sal reis binne die volgende drie jaar. Altesame 18 miljoen pak reeds jaarliks dié reis aan per trein.

Tussen Air France en die Franse Spoorweë, SNCF, maak 60% van reisigers gebruik van dié lugredery en die res (40%) ry trein. Die SNCF raam egter dat 60% eersdaags gaan trein ry as die huidige tendens voortduur.

Die hoofrede hiervoor is dat hoogsnelheidstreine die spore skeur. Die landskap skuif teen 300 km/h by die nuwe TGV Med verby - 30 km/h vinniger as gebruiklik op ander hoogsnelheidspore in Frankryk.  'n Rit duur nou 80 minute minder tussen Parys en Marseilles. Dié afstand word kafgedraf in slegs 3 uur.

Die belangstelling is groot en sal net toeneem as 22 nuwe, luukse dubbeldekkertrokke eersdaags ingebruik geneem word. Om die 250 km ekstra spoorlyn vir die nog ontbrekende Valence-Marseille-trajek aan te lê was 12 jaar se arbeid nodig. By Avignon, Valence en Aix-en-Provence moes nuwe stasies gebou word. Dié by Avignon lyk soos 'n omgekeerde boot wat presies so lank is as die TGV-trein

Dié TGV-lyn kon nie dwarsdeur die groot stede aangelê word nie. Daarom is die stasies in die randstad gebou. Die SNCF glo dat die 6 tot 10 km na die stadskern nie passasiers sal afskrik nie. Die meeste sal hul motors gebruik of op busse staatmaak. Hierdie stasies is steeds aansienlik nader as om na lughawens heen-en-weer te reis.

Die koste van bouwerk aan die TGV Med is 20% hoër as aanvanklik geraam nadat gehoor gegee is aan die protes van milieubewustes.

Deur 13 km ekstra tonnels aan te lê, brûe te bou en die oorspronklike roete aan te pas, is die bedreigde haviksarend en talle bewers gespaar, skryf Mariette Cuvelier in haar protesboek, Le TGV Prince, wat onlangs verskyn het. Cuvelier se huis is gesloop om plek te maak vir die spoor.

Toulouse is die enigste groot Franse stad waar die vliegtuig nog heer en meester bly. Met die trein is dié Suid-Franse stad vyf uur verwyderd van Parys. Die vele vlugte daarheen duur slegs 'n uur.

Soos 'n bloedvatstelsel verbind hoogsnelheidstreine reeds Brussels, Parys, Cologne en binne 15 jaar sal dié spoorlyne verdubbel. Komende TGV-ontwikkelings is die TGV Oos (Parys-Strasbourg). Daar word beplan dat dit in 2006 voltooi sal wees. 'n Spoor na Barcelona is ook in die pyplyn. Dit sal later deurgetrek word na Madrid.

Die lyn tussen Lyon en Turyn sal verreweg die meeste arbeid verg, want tussen-in lê die Alpe. Daarvoor is 'n tonnel van 52 km nodig. Die voltooingsdatum is 2016 en die koste word geraam op R132 miljard. Oor dié lyn sal 'n trein teen nie minder as 360 km/h blits.

j f

j f