|
|
``My
fahthu and muthu went to the cohnu stouh to buy a newspapuh,''
sê vriende se tienerdogter oor die telefoon. Dit kos mooi
luister, want in Bronx-Engels word erre ingesluk. Sy verwag
haar ouers so oor 'n uur terug, want hul sou ook spaghetti
gaan koop by Dominick's en kaas by Calandra.
``Little Italy'' is die sinoniem vir
Belmont, 'n woonbuurt in die Bronx, waar dié gesin woon.
Hierdie enklawe net noord van die geweldgevulde Suid-Bronx
is huis vir talle Italianers.
Nadat Italië in 1861 verenig is, is daar
opgemerk: ``Italië is geskep. Nou moet Italianers gevorm
word.'' In 1898 het die stigters van moderne New York 'n
metropool gevorm nadat vyf voorstede saamgesmelt het. Om
New Yorkers te vorm was moeiliker.
Inwoners van die Groot Appel identifiseer
hulself vandag nog met die (voor)stad (``borough'') waar
hulle woon. Dit gaan oor burgerlike trots. My Italiaanse
vriend sê hy woon in die ``Bronx'' - nie ``New York'' nie!
Dit is die geval vir selfs nuwe immigrante
langs sê Atlantic Avenue in Brooklyn, Myrtle Avenue in Queens,
Fordham Road in die Bronx, Hylan Boulevard in Staten Island
of Broadway Avenue in Manhattan.
Hierdie voorstede het 103 jaar gelede
ingestem om saam te smelt. Daarmee is soewereiniteit oor
belastingheffings, sonering en ander magte grootliks afgestaan.
In ruil het dit deel geword van Amerika se grootste stad.
Nogtans dra elke voorstad steeds baie gewig in die harte
van hul inwoners.
Ná burgemeester Rudolph Giluliani se
voorstel dat die stadion van die New York Yankees-basketbalspan
moes verskuif na Manhattan, was die 1,2 miljoen Bronxers
behoorlik omgekrap.Van 1923 is die Bronx Bombers - soos
daar hier ook na die Yankees verwys word - reeds eie aan
die Bronx.
So 'n skuif sou neerkom op die miskenning
van hul identeit en kulturele erfenis, het die Bronxers
hard en duidelik laat hoor. Daar is afgesien van die plan.
Sulke trots kan egter teenproduktief
wees as dit lei tot 'n ongemaklike saamleefverhouding. Staten
Islanders het met afstigting gedreig in die jare tagtig.
Daar is anders besluit nadat meer aandag aan dié voorstad
afgestaan is.
Nietemin gee hierdie trots aan inwoners
'n gevoel dat hulle aan iets behoort op 'n menslike skaal.
In 'n stad van 8,7 miljoen en 'n burgemeester wat nasionale
aansien geniet, wil inwoners na iemand gaan wat hulle ``ken''
as daar 'n slaggat in die straat is, meen mnr. Fernando
Ferrer, Bronx-president en vanjaar se burgemeesterskandidaat
vir New York.
Hoewel die voorstede grootliks sonder
administratiewe mag is, ontvang die presidente 'n klein
persentasie van die stad se begroting vir plaaslike projekte
soos die instandhouding van parke.
Die presidente dien as woordvoerders
vir die inwoners wat hulle verteenwoordig.
Ander bewyse van ``borough''-identiteit
is dat Staten Island 'n eie koerant het. Die woonbuurt Tottenville
herinner aan die platteland hoewel dit in dieselfde stad
as Times Square is.
Queens en Brooklyn se openbare biblioteke
is kwasi-onafhanklik van die New York Public Library. Dit
word deur New York gefinansier, maar het afsonderlike administrasies.
Soortgelyk het Brooklyn 'n eie Rooms-Katolieke aartsbiskopsetel
wat onafhanklik is van die een by St. Patrick-katedraal
in Manhattan.
Brooklyn en die Bronx se onderskeidende
aksente oorleef ondanks taalhomogeniteit oor die TV en radio.
So sou 'n Brooklyner vir jou verduidelik dat die Midtown-tonnel
uitmond by die kruising van ``toity-toid and toid'', menende
33rd St en 3rd Ave.
Elke voorstad het eie kulturele instellings
wat plaaslike identiteite herbevestig. Die Brooklyn-museum
of Bronx-dieretuin is bakens van wêreldgehalte, nes Wall
Street of die World Trade Centre in Manhattan.
Voorstede word verbind met sekere immigrantegroepe.
Brooklyn se Wes-Indiërs hou jaarliks 'n karnaval in September
wat 2 miljoen mense trek. In die Bronx het talle Latyns-Amerikaners
'n holte vir die voet gevind. Queens is die plek vir lamskebab,
laatmiddag-koffie met baklava en die El Greco-mark vir olyfolie
en gevulde druiweblare.
Na Manhattan, die kosmopolitaanse hart
van die stad, word dikwels bloot gegaan om te assimileer.
Soos my Italiaanse vriend sê: ``New York
is not just Manhattan, you know.''
Queens met byna 2 miljoen burgers is
groter as Denver, Pittsburgh, New Orleans en Portland tesame.
Bekend as Manhattan se slaapkamer, is groot dele van
Queens nader aan Grand Central- stasie as vele Manhattan-buurte.
Was dit nie vir die samesmelting, wat
sommige The Great Mistake noem nie, sou Brooklyn die vyfde
grootste stad in Amerika gewees het.
Tog is elke inwoner van die vyf ``boroughs''
ook deel van New York soos die Empire State-gebou - 'n baken
waar vele van Brooklyn se 2,5 miljoen inwoners nog nooit
was nie. Dit is in Manhattan op stuk van sake. Langs ``toidy-fouhth
street''.
|
